Piotr Wielki

Urodził się: 30 maja (9 czerwca wg kalendarza juliańskiego) 1672 r. w Moskwie.

Zmarł: 28 stycznia (8 lutego wg kalendarza juliańskiego) 1725 r. w Sankt Petersburgu. Został pochowany w Twierdzy Pietropawłowskiej, a jego grób można oglądać do dzisiaj.

Car Rosji od 1682 r. oraz imperator Wszechrosji od 1721 r.

Syn Aleksego (1645-1676) i Natalii Kirillowny Naryszkiny, brat Zofii, Iwana oraz cara Fiodora III.

Dojście do władzy Piotra I

Mimo iż po śmierci cara Fiodora III władzę winien bezsprzecznie objąć jego najstarszy brat, 15-letni Iwan, doszło do konfliktu dynastycznego.

Do tronu nie chciano dopuścić 15-letniego Iwana, ponieważ był obciążony różnymi schorzeniami fizycznymi oraz umysłowymi. Tymczasem Rosja potrzebowała władcy, który przeprowadziłby w kraju naglące reformy. Z drugiej strony młodszy syn Aleksego, wówczas 10-letni Piotr był zdrowy, inteligentny i posiadł poparcie wysokich rodów. Wkrótce Piotra okrzyknięto nowym carem, a tymczasowo władzę (aż do wydoroślenia nowego cara) sprawować miała matka Piotra, Natalia Naryszkina.

Jednak taki stan przetrwał jedynie niecałe trzy tygodnie. 25-letnia Zofia zaczęła domagać się władzy i dzięki poparciu strzelców (tworzących trzon ówczesnej armii Rosji) zdobyła zwierzchnictwo nad Rosją. Formalnie jednak carami byli Iwan oraz Piotr.

Zofia szybko straciła jednak poparcie strzelców, w 1689 roku, po siedmiu latach władzy, zmuszona była osiąść w klasztorze Nowodziewiczym pod Moskwą. Okres rządów Zofii w Rosji nazywamy „siedmioleciem”.

Pierwsze lata rządów

Po objęciu władzy Piotr ponad 5 lat prowadził manewry wojenne. Wysforował wyborne pułki gwardyjskie oraz wykształcił główne formacje taktyczne w carskim wojsku. W szkoleniach wojskowych Piotr opierał się na wiedzy wielu cudzoziemców, mieszkających na stałe w Rosji. Aczkolwiek tym okresie Piotr zajmował się nie tylko sprawami wojskowymi. Zdobywał również wiedzę matematyczną, inżynieryjną i techniczną. Lubił pracować fizycznie. W młodości nauczył się języka niderlandzkiego i niemieckiego. Był pierwszym władcą rosyjskim, który podróżował zagranicę, sformułował tzw. „wielkie poselstwo” czyli 200-osobową grupę posłów, w skład której wchodzili bojarzy, dostojnicy państwowi, rzemieślnicy i inni. Car występował w tej delegacji incognito, przedstawiał się jako Piotr Michajłow. To właśnie podczas tych podróży Piotr I zdobył wiedzę jak zeuropeizować Rosję. W trakcie peregrynacji namawiał również władców mocarstw europejskich do stworzenia koalicji antytureckiej.

Podróż zagraniczna „wielkiego poselstwa” zaczęła się od zwiedzenia szwedzkiej Rygi oraz Kurlandii. W Królewcu Piotr spotkał się z elektorem brandenburskim, późniejszym królem pruskim Fryderykiem I, który podarował Piotrowi piękną jantarną boazerię, z której to po powrocie do Rosji stworzono osławioną Bursztynową Komnatę. Następnie Piotr pracował przez kilka miesięcy w dokach w Holandii jako robotnik. Był gościem Wilhelma III Orańskiego, zwierzchnika Niderlandów i jednoczesnego króla Anglii. Zwiedzał wszytko, co tylko mógł, zbierał informacje, obserwował. Z samego jednak namawiania do koalicji antytureckiej nic nie osiągnął, gdyż Turcją mało się wówczas interesowano i nie postrzegano jej jako większego zagrożenia. W drodze powrotnej Piotr spotkał się w Rawie Ruskiej z polskim królem Augustem II i omawiał z nim sprawę ewentualnej wojny ze Szwecją. Wojna ta zdawała się być korzystna dla Rosjan, ponieważ dawała szansę na zdobycie upragnionego dostępu do M. Bałtyckiego. Szybszy powrót cara do Rosji wymusił bunt strzelców w Moskwie. Jednak okazał się on stosunkowo niegroźny dla nowej władzy w Rosji. Piotr kazał zabić 1182 strzelców.

Car-reformator

Spośród wszystkich władców Rosji Piotr Wielki uważany jest za jednego z najwybitniejszych reformatorów. Dzięki doświadczeniom, jakie zdobył podczas podróży zagranicznych oraz informacjom nabytym od carskich doradców, przeprowadził szereg reform:

1. Przeniesienie stolicy z Moskwy do Petersburga w 1712 r.
2. Zniesienie samodzielności cerkwi, likwidacja urzędu patriarchy, na czele cerkwi stanął sam car.
3. Likwidacja Dumy Bojarskiej i powołanie w jej miejsce w 1711 r. Senatu Rządzącego uzależnionego od cara.
4. Centralizacja państwa. Podział kraju w 1708 r. na 8 wielkich okręgów administracyjnych, tzw. guberni (moskiewską, ingermenlandzką, smoleńską, kazańską, azowską, sybirską, kijowską, archangielską).
5. Próba reformy sądowniczej.

1. Powołanie regularnej, 200-tysięcznej armii lądowej. Służba wojskowa od 25 lat, obowiązkowa i bezterminowa.
2. Utworzenie najsilniejszej na Bałtyku floty wojennej, złożonej z 50 wielkich statków żaglowych i 800 galer (stan pod koniec wojny północnej). Budowa stoczni.
3. Wprowadzenie podatków na cele wojskowe: od posiadania brody, łaźni.
4. Wyposażenie armii w najnowoczesniejszą broń palną i artylerię. Budowa twierdz.

1. Zwiększenie udziału kobiet w życiu towarzyskim, na przyjęciach i balach.
2. Zakaz noszenia bród przez bojarów oraz nakaz używania fajek.
3. Nakaz uczęszczania do szkół przez szlachtę.
4. Otwarcie szkół. Rozpoczęcie działalności Akademii Morskiej (1715 r.) oraz Akademii Nauk (1725 r.) w Petersburgu.
5. Uproszczenie alfabetu (zastąpienie pisma starocerkiewno-słowiańskiego przez grażdankę).
6. Wprowadzenie kalendarza juliańskiego zamiast uprzednio stosowanego kalendarza od początku świata, przyjmującego dzień 1 września za początek roku.

1. Wspieranie rozwoju manufaktur i handlu. W pierwszym ćwierćwieczu XVIII wieku na terenie Rosji powstało ich około dwustu.
2. Poparcie dla rozwoju przemysłu. Zapewnienie pożyczek, dostępu do surowców oraz siły roboczej.
3. Budowa kanałów śródlądowych.

Wojny i ekspansja

Zachęcony przez polskiego króla Augusta II Piotr I zdecydował się na wejście Rosji w skład antyszwedzkiej Ligi Północnej (skupiającej Saksonię, Danię i Brandenburgię). Sojusz liczył na łatwe pokonanie Szwedów. Jednak mimo braku doświadczenia, nowy król szwedzki Karol XII okazał się znakomitym taktykiem. Szwedzi początkowo zdobyli znaczną przewagę zarówno nad Rosją oraz Danią. Armia Karola XII rozbiła pod Narwą pięciokrotnie większą armię rosyjską. Szwedzkie wojska wykorzystały ciężkie warunki pogodowe (głównie oślepiającą zamieć).

Rosjanie szybko odtworzyli jednak swoją armię i wygrali już podczas kolejnej wielkiej bitwy. 8 lipca 1709 r. pod Połtawą armia cara zatriumfowała. Zdziesiątkowana wyjątkowo mroźną zimą armia Karola XII przegrała z dwa razy liczebniejszą armią rosyjską. Jednak traktat pokojowy podpisano dopiero ponad 10 lat później w Nystad. Na jego mocy Piotr I dostał we władanie Inflanty, Estonię, Ingermenlandię i część Karelii. Przełamana tym samym została izolacja Rosji, która stała się liczącym się mocarstwem europejskim. Było to ogromne zwycięstwo Piotra, okupione jednak równie wielkimi kosztami. W Rosji brakowało żelaza, wciąż rekrutowano nowych żołnierzy, jednak zdobycie upragnionego dostępu do Morza Bałtyckiego i ogromne nabytki terytorialne zdawały się być ważniejsze dla cara. Już podczas wojny w 1703 r. Piotr I rozpoczął budowę przyszłej stolicy Rosji, Sankt Petersburga. W dniu podpisania traktatu w Nystad Piotr I został ogłoszony cesarzem Wszechrosji.

W 1695 r. Piotr Wielki postanowił zdobyć miasto Azow. Jednak pierwsza wyprawa zakończyła się niepowodzeniem. Wojska carskie nie zdołały opanować tureckiej twierdzy. Mimo niepowodzenia car nie zniechęcił się. Już w 1696 r. odbyła się kolejna wyprawa na Azow. Dzięki zbudowaniu floty, w położonym przy tej samej rzece co Azow, Woroneżu, Rosjanie zaatakowali twierdzę z lądu i samej rzeki Donu. Atak zakończył się zwycięstwem wojsk carskich - Azow został zdobyty. Ażeby zdobytą przestrzeń zagospodarować, postanowiono wybudować w tym regionie, nad Morzem Azowskim, jeszcze jedną twierdzę - Taganrog.

W 1717 r. Piotr I zlecił zorganizowanie wyprawy wojskowej do Azji Środkowej na tereny zamieszkałe wówczas przez ludność tatarską. Jednak i tu z początku armia rosyjska została szybko rozbita.

Wielki sukces Rosjanie odnieśli dopiero w wojnie z Persją. Wojskom carskim, dowodzonym często podczas tej wyprawy przez cara Piotra I, udało się zdobyć wielkie terytoria okalające od południa i południowego-wschodu M. Kaspijskie. Mocą traktatu pokojowego zawartego w Petersburgu w 1723 r. Rosja anektowała zdobyte prowincje. Jednak oddalone od obu stolic i skłonne do niepokojów społecznych terytoria Rosjanie zdecydowali się oddać Persom już w 1732 r.

Powrót na stronę główną