Położenie miasta

Sankt Petersburg jest drugim co do wielkości, po Moskwie, miastem Federacji Rosyjskiej. Żyje tu 4 599 600 ludzi (2005 r.), podczas gdy w całym zespole miejskim Petersburga blisko 5,5 mln ludzi. Petersburg jest stolicą jednego z siedmiu okręgów federalnych Rosji.

Petersburg zlokalizowany jest w północno-zachodniej części Federacji Rosyjskiej na Nizinie Nadnewskiej, między Jeziorem Ładoga a Zatoką Fińską nad rzeką Newą. Newa tworzy 42 wyspy i rozgałęzia się na wiele odnóg i kanałów (stąd określenie Wenecja Północy). Petersburg położony jest na płaskiej nizinie otoczonej od północy Wzniesieniami Łembołowskimi, natomiast od strony południowej przez Wzniesienia Izorskie. Na zachód od Petersburga znajduje się Wyspa Kotlin z Kronsztadem, a odpowiednio około 150 i 130 km od Petersburga rozciąga się granica fińska oraz estońska. Dalekie północne położenie Petersburga motywuje występowanie białych nocy.

Dla orientacji w lokalizacji miasta podajemy odległości między Petersburgiem a innymi miastami. Wszystkie odległości określają dystans topograficzny (w linii prostej), bez uwzględnienia przebiegu szlaków komunikacyjnych.
Warszawa - Petersburg: 1023,4 km             Moskwa - Petersburg: 632,6 km
Kraków - Petersburg: 1270,9 km                 Wielki Nowogród - Petersburg: 163,7 km
Suwałki - Petersburg: 781,0 km                   Władywostok - Petersburg: 6536,4 km
(Kraków - Gdańsk: 481,6 km)                       Tallinn - Petersburg: 304,3 km

Ładoga i Onega

W pobliżu Sankt Petersburga znajdują się dwa największe jeziora Europy: Ładoga i Onega. Ładoga swą powierzchnią (18,1 tys. km²) niemal dorównuje terytorium całej Słowenii. W czasie Blokady Leningradu właśnie tędy zaopatrywano miasto w żywność i amunicję. Średnia głębokość jeziora wynosi 25 m, a maksymalna blisko 230 m. Na jednej z 660 wysp - Wałaamie - stoi XIV-wieczny klasztor Przemienienia Pańskiego. Na północny wschód od Ładogi znajduje się jezioro Onega o powierzchni 9,72 tys. km² i głębokości dochodzącej do 127 m. Na jeziorze znajduje się blisko 1650 wysepek.

Zatoka Fińska

Zatoka Fińska (ros. Финский залив) to wschodni akwen Morza Bałtyckiego o powierzchni 29,5 tys. km². Długa na 420 km i szeroka na 45 - 120 km zatoka stanowi zapadlisko tektoniczne między Finlandią, Estonią i Rosją. Temperatura wód powierzchniowych waha się w granicach 15-17ºC w sierpniu do 0ºC w lutym. Od listopada do kwietnia wschodnia część Zatoki Fińskiej jest skuta lodem. Wybrzeża charakteryzuje urozmaicona linia brzegowa: na północy i południowym zachodzie fierdowo-szkierowa (o niezbyt wysokim brzegu z zatokami i bardzo dużą ilością pagórkowatych wysepek), a na południowym wschodzie klifowa (wysokie opadające ku morzu strome ściany).

Newa

Newa to długa na 74 km rzeka wypływająca z jez. Ładoga i uchodząca do Zatoki Fińskiej. Mimo nieznacznej długości Newa zasila M. Bałtyckie rocznie w 400-500 km³ wody, co stanowi aż 20% sumy wód dostarczanych do Bałtyku przez rzeki. Średnia głębokość Newy wynosi 8-11 m (rekordowo 23 m), a szerokość 340-650 m (do 1250 m w delcie). U ujścia Newy na 42 wyspach położony jest Petersburg. Przeprowadzona pod Newą linia metra schodzi do ponad 100 m głębokości, co czyni petersburskie metro najgłębszym na świecie. Nazwa „Newa” pochodzi albo od fińskiego nevo (morze) lub neva (błoto), bądź od szwedzkiego ny, co oznacza nową [rzekę].